U bent hier

Bij het openwaterzwemmen deze zomer gingen de kwallen flink tekeer! Wat kan ik daar tegen doen?

De populaire vragenrubriek over al wat (niet) met zwemmen samenhangt van Frank Venema uit de exPLONSief (het clubblad van Plons).

Kwallen zijn weekdieren die voornamelijk uit water bestaan. Om vijanden van zich af te houden of prooien te verschalken hebben ze van die enge tentakels waaraan netelcellen (nematocysten) zitten. Die schieten kleine holle naaldjes af die gif in de huid spuiten van hun prooi. De prooi raakt verlamd, waarna de consumptie kan beginnen.

Drie soorten kwallen maken hoofdzakelijk de dienst uit in de Noordzee: de kompaskwal, de oorkwal en de blauwe haarkwal.

De kompaskwal spoelt in grote aantallen aan, vooral in de zomer. Makkelijk te herkennen aan zijn bruine V-vormige strepen. Hij begint z’n leven als mannetje maar transformeert langzaam naar het vrouwelijk geslacht. De tentakels kunnen wel vijf meter lang worden.

De oorkwal is de bekendste kwal die aanspoelt langs de Nederlandse kustlijn. Je herkent ’m aan zijn roze-achtige ringen onder het ‘hoedje’. Deze vier ringen gebruikt hij bij de voortplanting. Het voedsel van de oorkwal bestaat voornamelijk uit kleine visjes en kreeftachtige organismen die tegen de tentakels opbotsen. De oorkwal steekt niet altijd; alleen als hij zich geroepen voelt. Wanneer dat is? Ik heb geen idee.

De blauwe haarkwal is plat, tot 30 cm in doorsnee en heeft dunne tentakels die wel een meter lang kunnen worden.

Bij oostenwind zijn er veel kwallen. Dat komt omdat veel soorten zich voor de kust in ondiep water tot grote scholen verzamelen om zich voort te planten. Bij oostenwind stroomt de bovenste laag water van de kust weg en wordt de onderste laag water naar het strand gezogen. Dat leidt dus al snel tot een kwallenplaag. Als kind vond ik het leuk om stokjes in de aangespoelde exemplaren te prikken. Of ze met de schep in stukjes te hakken.

Het kwallengif veroorzaakt een ontstekingsreactie die pijn, jeuk en roodheid geeft. De ernst van je klachten hangt af van het soort en de hoeveelheid ingespoten gif. Normaliter is het ongemak plaatselijk en houd je er hooguit twee dagen last van. Wanneer er sprake is van een groot aantal kwallenbeten kunnen ook algemene verschijnselen optreden zoals hoofdpijn, ademhalingsproblemen en braken. In zeldzame gevallen kun je een shock krijgen.

Het beste is je huid af te spoelen met zeewater. Niet afspoelen kan ook, maar in ieder geval geen zoet water gebruiken omdat zoet water de nematocysten kan activeren de restanten van het gif alsnog te injecteren. Verwijder met handschoenen of pincet eventuele resten van tentakels. Behandel de huid met jeukstillende zalf die ook gebruikt wordt bij insectenbeten. Bij uitgebreide kwallenbeten en zeker bij overgeven, ademhalingsproblemen of hoofdpijn moet er een dokter naar kijken.

Sommigen denken dat urine bij kwallensteken kan helpen. Dit wordt door deskundigen van het Nederlandse Rode Kruis ontkend: de kwallen bij ons aan de kust reageren op het urinezuur door hun netelcellen nog een extra zetje te geven. Douchen in zo heet mogelijk water (tot 45 graden Celsius) kan wel helpen. Kan dit even niet, dan afspoelen met zeewater of juist koelen tegen de pijn. Het beste is naar even naar de vlag op het strand te kijken. Komt de wind van de landkant? Lekker naar het zwembad gaan!

Of… toch naar het strand en ze verzamelen voor een exclusieve maaltijd! Chinezen doen dat al 5000 jaar; zie voor lekkere recepten http://www.aziatische-ingredienten.nl/kwal/  Komen de stukjes en daarna de stokjes toch nog van pas  J

Frank Venema